Siedziba w Szczecinie:
al. Piastów 74/11 (wejście od ul. Jagiellońskiej)
70 – 326 Szczecin

Języki

tel. +48 91 488 37 14
kom. +48 737 185 000
kancelaria@pomianowska.pl

Postępowanie przed organami ubezpieczeń społecznych. Czy orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji wyklucza zatrudnienie?

Każda osoba z ustalonym prawem do renty, w tym także z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, może w określonych warunkach podejmować zatrudnienie.  Osoby takie mogą pracować zarówno w systemie pracy chronionej, jak i na otwartym rynku pracy. Jedyne ograniczenia dotykające osoby pobierające świadczenie rentowe, a jednocześnie podejmujące pracę zarobkową, polegają na zawieszeniu lub zmniejszeniu świadczenia rentowego – jeśli ich dochody przekroczą określony próg i tylko na czas uzyskiwania dodatkowych dochodów.

Polskie prawo pracy stoi na straży zasady niedyskryminowania w zatrudnieniu, wskazując niepełnosprawność jako jedną z przyczyn dyskryminacyjnych – art.183a § 1 Kodeksu pracy (tekst jednolity Dz.U.1998, Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) – „Pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na (…) niepełnosprawność (…)”. Zatem z tego względu niedopuszczalnym jest ograniczanie praw osób niepełnosprawnych (niezdolnych do samodzielnej egzystencji, całkowicie niezdolnych do pracy) w prawie podejmowania zatrudnienia. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu uchwały podjętej w składzie siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2006 r. (sygn. akt II UZP 10/06), w której odniesiono się do osób z orzeczeniem o niezdolności do pracy i podkreślono, że „w przypadku posiadania odpowiednich kwalifikacji mogą one wykonywać pracę i normalnie zarobkować. Co więcej – wyjątki takie mogą występować także w przypadku osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, które przy wykonywaniu czynności życiowych muszą korzystać z pomocy innej osoby, jednak ich szczególne kwalifikacje zawodowe pozwalają na zarobkowanie (na przykład osoby całkowicie niewidome albo osoby nie mogące poruszać się samodzielnie, które wykonują pracę umysłową).”

Warto przy tym wskazać, iż ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011, Nr 127, poz. 721 j.t.  ze zm.) w sposób szczegółowy określa funkcjonowanie zakładów pracy chronionej oraz zakładów aktywności zawodowej, które z natury rzeczy zatrudniają głównie osoby niepełnosprawne  – także korzystające z renty z tytułu niezdolności do pracy. Potwierdza to zasadę, iż osoby niepełnosprawne – z orzeczeniem o niezdolności do pracy, mogą uzyskiwać dochody z tytułu pracy zarobkowej.

Oczywiście, podjęcie pracy i uzyskiwanie dochodu z tego tytułu powodować będzie okresowe zmniejszenie lub zawieszenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy lub samodzielnej egzystencji.  Jeśli osoba pobierająca świadczenie rentowe z ZUS podejmuje działalność podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego (zatrudnienie, służba, inna praca zarobkowa, pozarolnicza działalność gospodarcza), powinna pamiętać, iż świadczenie może być na ten czas zmniejszone lub ulec zawieszeniu. Przychody powodujące zmniejszenie lub zawieszenie świadczenia rentowego obejmują szeroki katalog źródeł –dotyczy to nie tylko wynagrodzenia z tytułu pracy zarobkowej czy dochodów z działalności gospodarczej, ale również kwoty pobieranych zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego oraz wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wypłacanego na podstawie przepisów kodeksu pracy, kwoty świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego i dodatku wyrównawczego. Nie ulegają zmniejszeniu ani zawieszeniu świadczenia pobierane emerytów, którzy powszechny wiek emerytalny ukończyli przed podjęciem pracy zarobkowej lub przed przejściem na emeryturę.

Po osiągnięciu przychodu w kwocie przekraczającej 130% przeciętnego wynagrodzenia (aktualnie jest to kwota 4.970,40 zł) prawo do renty z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy ulega zawieszeniu (art. 104 ust. 7 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Po osiągnięciu przychodu w kwocie przekraczającej 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (aktualnie jest to kwota 2.676,40 zł), świadczenie ulega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia nie większą jednak niż: 24% kwoty bazowej dla emerytury lub renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy (aktualnie 287,15 zł) 18% kwoty bazowej dla renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (aktualnie 215,36 zł). Kwoty stanowiące równowartość 70% i 130% przeciętnego wynagrodzenia, są ogłaszane przez Prezesa ZUS w Monitorze Polskim w każdym kwartale.

Ustawa emerytalna nakłada na emerytów i rencistów oraz płatników składek obowiązek zawiadomienia organu rentowego o podjęciu dodatkowej pracy zarobkowej i o wysokości osiąganego z tego tytułu przychodu. Osoby podejmujące dodatkową pracę zarobkową, a już uprawnione do świadczeń, zobowiązane są do złożenia w oddziale ZUS stosownej informacji – pisemnie na formularzu ZUS Rw-73 lub w innej formie. Istotne jest, aby z zawiadomienia tego wynikało, od kiedy została podjęta dodatkowa  praca zarobkowa i  jaka jest wysokość przychodu.

Inną kwestią jest możliwość dopuszczenia do pracy przez lekarza medycyny pracy. Zgodnie z art. 229 § 4 Kodeksu pracy pracodawca nie ma prawa dopuścić do pracy osoby, która nie legitymuje się orzeczeniem lekarza medycyny pracy stwierdzającym brak przeciwwskazań do wykonywania danej pracy. Lekarz medycyny pracy, po przeprowadzeniu badania, wydaje orzeczenie (w formie zaświadczenia), w którym po uwzględnieniu wyników badań i dokonaniu oceny zagrożeń na stanowisku pracy, zostają stwierdzone przeciwwskazania lub ich brak do pracy na określonym stanowisku. Tak więc to zaświadczenie lekarskie stwierdzające przeciwwskazania medyczne do wykonywania określonej pracy lub stwierdzające brak takich przeciwwskazań, a nie orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy, stanowi podstawę do nawiązania lub nie nawiązania stosunku pracy.

Reasumując:

  1. podjęcie pracy zarobkowej przez osobę niezdolną całkowicie do pracy, a nawet osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji nie powoduje automatycznie pozbawienia prawa do renty;
  2. w przypadku przekroczenia progu miesięcznego dochodu 2.676,40 zł prawo do renty ulega zmniejszeniu (maksymalnie o aktualnie 287,15 zł), a progu 4.970,40 zł – zawieszeniu;
  3. zmniejszenie lub zawieszenie następuje tylko na okres, w którym próg dochodowy zostaje przekroczony;
  4.  należy pamiętać o obowiązku informowania ZUS o zmianach w wysokości osiąganych dochodów;
  5. orzeczenie lekarza medycyny pracy stwierdzające brak lub wskazujące na istnienie przeciwwskazań do wykonywania danej pracy nie ma wpływu na treść orzeczenia o niepełnosprawności lub o niezdolności do pracy czy samodzielnej egzystencji.